Мадджхима Никая 118

Анапанасати сутта

Памятование о дыхании

Перевод с английского: Д.А. Ивахненко,
по переводу с пали Тханиссаро Бхиккху

© 1999


Так я слышал.

Evaṃ me sutaṃ—

Однажды Благословенный находился в Саваттхи в Восточном монастыре, дворце матери Мигары, со многими известными старшими учениками, - Сарипуттой, Маха-Моггаланой, Маха-Кассапой, Маха-Каччаяной, Маха-Котхитой, Маха-Каппиной, Маха-Чундой, Реватой, Анандой, и другими известными старшими учениками.

При этом старшие монахи обучали и тренировали.

ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde sambahulehi abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṃ— āyasmatā ca sāriputtena āyasmatā ca mahāmoggallānena āyasmatā ca mahākassapena āyasmatā ca mahākaccāyanena āyasmatā ca mahākoṭṭhitena āyasmatā ca mahākappinena āyasmatā ca mahācundena āyasmatā ca anuruddhena āyasmatā ca revatena āyasmatā ca ānandena, aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṃ.

Некоторые из старших монахов обучали и тренировали десять монахов,
некоторые обучали и тренировали двадцать монахов,
некоторые обучали и тренировали сорок монахов.

Tena kho pana samayena therā bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti. Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti.

Новые монахи, обучаясь и тренируясь у старших монахов, осознавали важные озарения, одно за другим.

По случаю пятнадцатого дня Упосатхи, в ночь полнолуния на церемонии Павараны, Благословенный сидел на открытом воздухе, окруженный монахами. Осмотрев безмолвных монахов, он обратился к ним:

Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ pajānanti.

"Монахи, я доволен вашей практикой. Я всем сердцем рад вашей практике. Так что пробудите в себе еще большую настойчивость к достижению еще не достигнутого, к осуществлению еще не осуществленного. Я останусь здесь в Саваттхи до полнолуния белого лотоса, на четвертый месяц уединения сезона дождей".

Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase pavāraṇāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi: “āraddhosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya; āraddhacittosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya. Tasmātiha, bhikkhave, bhiyyosomattāya viriyaṃ ārabhatha appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idhevāhaṃ sāvatthiyaṃ komudiṃ cātumāsiniṃ āgamessāmī”ti.

Монахи в округе услышали: "Говорят, что Благословенный останется здесь в Саваттхи до полнолуния белого лотоса, на четвертый месяца уединения сезона дождей". И они отправились в Саваттхи, чтобы увидеть Благословенного.

Assosuṃ kho jānapadā bhikkhū: “bhagavā kira tattheva sāvatthiyaṃ komudiṃ cātumāsiniṃ āgamessatī”ti. Te ca jānapadā bhikkhū sāvatthiṃ osaranti bhagavantaṃ dassanāya.

Тогда старшие монахи стали еще усиленнее обучать и тренировать.

Некоторые из старших монахов обучали и тренировали десять монахов,
некоторые обучали и тренировали двадцать монахов,
некоторые обучали и тренировали сорок монахов.

Te ca kho therā bhikkhū bhiyyosomattāya nave bhikkhū ovadanti anusāsanti. Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti.

Новые монахи, обучаясь и тренируясь у старших монахов, осознавали важные озарения, одно за другим.

По случаю пятнадцатого дня Упосатхи, в ночь полнолуния месяца белого лотоса, четвертого месяца дождей, Благословенный сидел на открытом воздухе, окруженный монахами. Осмотрев безмолвных монахов, он обратился к ним: "Монахи, это собрание свободно от бесполезной болтовни, лишено бесполезной болтовни, и основано на чистой ядровой древесине:
таково это сообщество монахов, таково это собрание.

Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ pajānanti. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase komudiyā cātumāsiniyā puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi: “Apalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā; nippalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā; suddhā sāre patiṭṭhitā.

Такое собрание заслуживает даров, заслуживает гостеприимства, заслуживает пожертвований, заслуживает уважения, это несравненное поле заслуг для мира:
таково это сообщество монахов, таково это собрание.

Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpā parisā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa.

Когда такому собранию дается небольшой дар, он становится великим, а большой дар еще больше:
таково это сообщество монахов, таково это собрание.

Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpāya parisāya appaṃ dinnaṃ bahuṃ hoti, bahuṃ dinnaṃ bahutaraṃ.

Такое собрание редко увидишь в мире:
таково это сообщество монахов, таково это собрание -
чтобы увидеть такое собрание, стоит приехать издалека, запасшись всем необходимым.

Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpā parisā dullabhā dassanāya lokassa. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpaṃ parisaṃ alaṃ yojanagaṇanāni dassanāya gantuṃ puṭosenāpi.

В этом сообществе монахов есть монахи-арахаты, устранившие пороки, реализовавшие плод, выполнившие задачу, снявшие с себя груз, достигшие истинной цели, полностью разрушившие оковы становления, освобожденные с помощью правильного знания:
таковы монахи в этом сообществе монахов.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe.

В этом сообществе монахов есть монахи, которые, полностью разорвав первые пять оков, реализовали плод невозвращения, и будут рождены снова (в чистых странах), чтобы там полностью освободиться, и никогда больше не возвращаться в этот мир:
таковы монахи в этом сообществе монахов.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe.

В этом сообществе монахов есть монахи, которые, полностью разорвав (первые) трое оков, укротив пристрастие, отвращение и заблуждение, реализовали плод одного возвращения, и вернувшись только еще один раз в этот мир, прекратят страдания:
таковы монахи в этом сообществе монахов.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe.

В этом сообществе монахов есть монахи, которые, полностью разорвав (первые) трое оков, реализовали плод вхождения в поток, стойкие, им больше не предстоит испытывать горестные состояния, они идут к Постижению:
таковы монахи в этом сообществе монахов.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe.

В этом сообществе монахов есть монахи, которые посвящают себя развитию четырех способов установления памятования, ... четырех правильных усилий, ... четырех основ могущества, ... пяти способностей, пяти сил, ... семи предпосылок Постижения, ... благородного восьмеричного пути:
таковы монахи в этом сообществе монахов.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe catunnaṃ sammappadhānānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe pañcannaṃ balānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe.

В этом сообществе монахов есть монахи, которые посвящают себя развитию дружелюбия, ... сострадания, ... сопереживающей радости, ... беспристрастного наблюдения, ... (распознавания) непривлекательности (тела), распознавания непостоянства:
таковы монахи в этом сообществе монахов.

В этом сообществе монахов есть монахи, которые посвящают себя развитию памятования о дыхании. Памятование о дыхании, когда его развивают и постоянно практикуют, дает великолепные плоды, великолепные преимущества.

Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe mettābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe karuṇābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe muditābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe upekkhābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti evarūpāpi bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti— evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe ānāpānasatibhāvanānuyogamanuyuttā viharanti.

Памятование о дыхании, когда его развивают и постоянно практикуют, приводит к совершенству все четыре способа установления памятования.

Ānāpānasati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Ānāpānasati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.

Четыре способа установления памятования, когда их развивают и постоянно практикуют, приводят к совершенству семь факторов Постижения.

Cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.

Семь предпосылок Постижения, когда их развивают и постоянно практикуют, приводят к совершенству ясное знание и освобождение.

Памятование о дыхании

Satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti.

И каким образом памятование о дыхании, когда его развивают и постоянно практикуют, приводит к совершенству все четыре способа установления памятования?

Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānasati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā?

При этом, монахи, монах уходит в лес, под крону дерева, или в пустынное место, садится, скрестив свои ноги, держит тело прямо и устанавливает памятование возле рта.

Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.

Постоянно памятуя, он вдыхает, и памятуя, он выдыхает.

So sato assasati sato passasati.

I. Отслеживание тела

(1) Делая длительный вдох, он распознает, что он делает длительный вдох; делая длительный выдох, он распознает, что он делает длительный выдох; (2) делая короткий вдох, он распознает, что он делает короткий вдох; делая короткий выдох, он распознает, что он делает короткий выдох. (3) Он тренируется вдыхать, ощущая все тело, он тренируется выдыхать, ощущая все тело. (4) Он тренируется вдыхать, успокаивая деятельность всего тела, он тренируется выдыхать, успокаивая деятельность всего тела, II. Отслеживание чувств (5) Он тренируется вдыхать, ощущая восторг, он тренируется выдыхать, ощущая восторг. (6) Он тренируется вдыхать, ощущая счастье, он тренируется выдыхать, ощущая счастье. (7) Он тренируется вдыхать, ощущая умственную деятельность, он тренируется выдыхать, ощущая умственную деятельность. (8) Он тренируется вдыхать, успокаивая умственную деятельность, он тренируется выдыхать, успокаивая умственную деятельность. III. Отслеживание ума (9) Он тренируется вдыхать, ощущая ум, он тренируется выдыхать, ощущая ум. (10) Он тренируется вдыхать, удовлетворяя ум, он тренируется выдыхать, удовлетворяя ум. (11) Он тренируется вдыхать, делая ум устойчивым, он тренируется выдыхать, делая ум устойчивым. (12) Он тренируется вдыхать, освобождая ум, он тренируется выдыхать, освобождая ум. IV. Отслеживание умственных качеств (13) Он тренируется вдыхать, отслеживая непостоянство, он тренируется выдыхать, отслеживая непостоянство. (14) Он тренируется вдыхать, отслеживая затухание, он тренируется выдыхать, отслеживая затухание. (15) Он тренируется вдыхать, отслеживая прекращение, он тренируется выдыхать, отслеживая прекращение. (16) Он тренируется вдыхать, отслеживая отрешение, он тренируется выдыхать, отслеживая отрешение.

Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati. ‘Pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati. ‘Cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati. ‘Aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānasati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā.

Четыре способа установления памятования

(I) Когда бы монах,

(1) делая длительный вдох, ни распознавал, что он делает длительный вдох; делая длительный выдох, ни распознавал, что он делает длительный выдох; (2) делая короткий вдох, ни распознавал, что он делает короткий вдох; делая короткий выдох, ни распознавал, что он делает короткий выдох, (3) ни тренировался вдыхать, ощущая все тело, ни тренировался выдыхать, ощущая все тело; (4) ни тренировался вдыхать, успокаивая деятельность всего тела, ни тренировался выдыхать, успокаивая деятельность всего тела, то он отслеживает тело само по себе, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру;

Я скажу вам, монахи, что это вдыхание и выдыхание относится к выдающимся телам среди всех тел, вот почему монах в этом случае

отслеживает тело само по себе, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру;

Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānasati kathaṃ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; kāye kāyānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Kāyesu kāyaññatarāhaṃ, bhikkhave, evaṃ vadāmi yadidaṃ—assāsapassāsā. Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

(II) Когда бы монах (5) ни тренировался вдыхать, ощущая восторг, ни тренировался выдыхать, ощущая восторг, (6) ни тренировался вдыхать, ощущая счастье (сукха), ни тренировался выдыхать, ощущая счастье, (7) ни тренировался вдыхать, ощущая умственную деятельность (читтасанкхара) ни тренировался выдыхать, ощущая умственную деятельность, (8) ни тренировался вдыхать, успокаивая умственную деятельность, ни тренировался выдыхать, успокаивая умственную деятельность, то он отслеживает ощущения в ощущениях, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру;

Я скажу вам, монахи, что это пристальное внимание к вдыханию и выдыханию относится к выдающимся ощущениям среди всех чувств, вот почему монах в этом случае

отслеживает ощущения сами по себе, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру;

Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanāññatarāhaṃ, bhikkhave, evaṃ vadāmi yadidaṃ—assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

(III) Когда бы монах (9) ни тренировался вдыхать, ощущая ум, ни тренировался выдыхать, ощущая ум, (10) ни тренировался вдыхать, удовлетворяя ум, ни тренировался выдыхать, удовлетворяя ум, (11) ни тренировался вдыхать, делая ум устойчивым, ни тренировался выдыхать, делая ум устойчивым, (12) ни тренировался вдыхать, освобождая ум, ни тренировался выдыхать, освобождая ум, то он отслеживает ум в уме, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру;

При спутанном памятовании, без осознанности, нет памятования о дыхании, вот почему монах в этом случае

отслеживает ум сам по себе, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру;

Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; citte cittānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānasatibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

(IV) Когда бы монах (13) ни тренировался вдыхать, отслеживая непостоянство, ни тренировался выдыхать, отслеживая непостоянство, (14) ни тренировался вдыхать, отслеживая затухание, ни тренировался выдыхать, отслеживая затухание, (15) ни тренировался вдыхать, отслеживая прекращение, ни тренировался выдыхать, отслеживая прекращение, (16) ни тренировался вдыхать, отслеживая отрешение, ни тренировался выдыхать, отслеживая отрешение, то он отслеживает умственные качества в умственных качествах, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру;

Тот, кто мудро видит, как покорить алчность и огорчение, наблюдает с беспристрастным наблюдением, вот почему монах в этом случае

отслеживает умственные качества сами по себе, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру;

Таким образом, монахи, памятование о дыхании, когда его развивают и постоянно практикуют, приводит к совершенству все четыре способа установления памятования.

Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati; dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānasati evaṃ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.

Семь предпосылок Постижения (bojjhaṅga)

И каким образом четыре способа установления памятования, когда их развивают и постоянно практикуют, приводят к совершенству семь предпосылок Постижения?

Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti?

(1) Когда бы монах ни отслеживал тело само по себе, пылко, осознанно и с памятованием, устраняя алчность и огорчение по отношению к миру, то его памятование устойчиво и непрерывно.

Когда его памятование устойчиво и непрерывно,
то возникает "памятование" (sati) как предпосылка Постижения.

Он развивает этот фактор, и благодаря развитию этот фактор достигает полного совершенства.

Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, upaṭṭhitassa tasmiṃ samaye sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti. Satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

(2) Пребывая таким образом в памятовании, он с помощью мудрости различает, изучает, производит исследование этого умственного качества.

Когда, пребывая таким образом в памятовании, он с помощью мудрости различает, изучает, производит исследование этого умственного качества,
то возникает "различение умственных качеств" (dhamma-vicaya) как предпосылка Постижения.

Он развивает этот фактор, и благодаря развитию этот фактор достигает полного совершенства.

So tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

(3) У того, кто различает, изучает, производит исследование этого умственного качества, возникает неослабная настойчивость.

Когда у того, кто различает, изучает, производит исследование этого умственного качества, возникает неослабная настойчивость,
то возникает "настойчивость" (viriya) как предпосылка Постижения.

Он развивает этот фактор, и благодаря развитию этот фактор достигает полного совершенства.

Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti viriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti viriyaṃ asallīnaṃ, viriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, viriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, viriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

(4) В том, у кого проявилась настойчивость, возникает неземной восторг.

Когда в том, у кого проявилась настойчивость, возникает неземной восторг,
то возникает "восторг" (pīti) как предпосылка Постижения.

Он развивает этот фактор, и благодаря развитию этот фактор достигает полного совершенства.

Āraddhaviriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhaviriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

(5) У того, кто наполнен восторгом, успокаивается тело и успокаивается ум.

И когда тело и ум того, кто наполнен восторгом, успокаиваются,
то возникает "расслабление" (passadhi) как предпосылка Постижения.

Он развивает этот фактор, и благодаря развитию этот фактор достигает полного совершенства.

Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

(6) У того, кто расслаблен, чье тело успокоено, сосредотачивается ум.

И когда у того, кто безмятежен, чье тело успокоено, сосредотачивается ум,
то возникает "собранность ума" (samādhi) как фактор Постижения.

Он развивает этот фактор, и благодаря развитию этот фактор достигает полного совершенства.

Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

(7) Он внимательно наблюдает собранный таким образом ум.

И когда он внимательно наблюдает собранный таким образом ум, у  него зарождается "беспристрастное наблюдение" (upekkhā) как предпосылка Постижения.

Он развивает этот фактор, и благодаря развитию этот фактор достигает полного совершенства.

(Аналогично с тремя остальными способами установления памятования: ощущения сами по себе, ум сам по себе, умственные качества сами по себе.)

So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu …pe… citte … dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, upaṭṭhitassa tasmiṃ samaye sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. So tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti viriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti viriyaṃ asallīnaṃ, viriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, viriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, viriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Āraddhaviriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhaviriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhave bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

Таким образом четыре способа установления памятования, когда их развивают и постоянно практикуют, приводят к совершенству семь предпосылок Постижения.

Ясное знание и освобождение

Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta sambojjhaṅge paripūrenti.

И каким образом семь предпосылок Постижения, когда их развивают и постоянно практикуют, приводят к совершенству ясное знание и освобождение?

Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti?

При этом, монахи, монах развивает памятование как фактор Постижения, основываясь на уединении ... бесстрастии ... прекращении ... приходя к отрешению.

Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ.

Он развивает различение умственных качеств как фактор Постижения, основываясь на уединении ... бесстрастии ... прекращении ... приходя к отрешению.

Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ.

Он развивает настойчивость как предпосылка Постижения, основываясь на уединении ... бесстрастии ... прекращении ... приходя к отрешению.

Viriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ.

Он развивает восторг как предпосылка Постижения, основываясь на уединении ... бесстрастии ... прекращении ... приходя к отрешению.

Pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ.

Он развивает расслабление как предпосылка Постижения, основываясь на уединении ... бесстрастии ... прекращении ... приходя к отрешению.

Passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ.

Он развивает собранность ума как предпосылка Постижения, основываясь на уединении ... бесстрастии ... прекращении ... приходя к отрешению.

Samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ.

Он развивает беспристрастное наблюдение как предпосылка Постижения, основываясь на уединении ... бесстрастии ... прекращении ... приходя к отрешению.

upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ.

Таким образом семь предпосылок Постижения, когда их развивают и постоянно практикуют, приводят к совершенству ясное знание и освобождение

Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī”ti.

Так сказал Благословенный. Радостные сердцем, монахи восхитились его словам.

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.